Vụ kiện về quyền tác giả giữa Marvel và Jack Kirby

Tại Việt Nam, nhắc đến các tranh chấp về sở hữu trí tuệ nói chung và quyền tác giả nói riêng, chúng ta thường nghĩ đến vụ kiện giữa họa sĩ Lê Linh và công ty Phan Thị về tranh chấp quyền tác giả của bốn hình tượng nhân vật thuộc bộ truyện tranh Thần Đồng Đất Việt là Trạng Tý, Sửu Ẹo, Dần Béo, Cả Mẹo đã trở thành chủ đề nóng được báo chí và cộng đồng đặc biệt quan tâm. Phán quyết sau cùng của Tòa án là ông Lê Linh thắng kiện và được công nhận là tác giả duy nhất của bốn nhân vật trên.

Nhìn từ vụ việc giữa Lê Linh và công ty Phan Thị, trên thế giới cũng ghi nhận một số vụ kiện liên quan đến vấn đề bản quyền. Như vụ kiện giữa Marvel và gia đình Jack Kirby.

Người được xem là cha đẻ của hàng loạt bộ phim Marvel – Stan Lee qua đời vào cuối năm 2018 để lại sự tiếc nuối cho cộng đồng fan hâm mộ Marvel và mọi người chắc hẳn rất ấn tượng khi xem bộ phim bom tấn The Avengers: End Game, bộ phim hồi kết cho series phim điện ảnh về siêu anh hùng vô cùng ăn khách của Marvel. Tuy nhiên, có một số ý kiến cho rằng sự thành công của những series truyện về các siêu anh hùng bên cạnh The Avengers như: Captain America, The Fantastic Four, the Hulk, Iron Man, Thor, the original X-Men,… không chỉ do một mình Stan Lee tạo nên mà trong đó còn có Jack Kirby-người được mệnh danh là một trong những ông vua của làng truyện tranh và cũng là họa sĩ cho các series truyện sau này được chuyển thể thành những bộ phim bom tấn của Marvel.

Một trong những lý do xuất hiện những ý kiến như vậy là vì vào năm 2010, Marvel đã bị gia đình của Jack Kirby khởi kiện, đòi bồi thường bản quyền cho khoảng 262 sáng tác của ông trong suốt khoảng thời gian từ năm 1958 đến 1963.

Mấu chốt của vụ kiện này chính là việc những tác phẩm được sản xuất bởi Jack Kirby có phải dựa vào quan hệ thuê mướn hay không.

Marvel tuyên bố đó là “viết thuê” và từ chối trả lại bản quyền cho người thừa kế.

Tuy nhiên, người thừa kế của Kirby khẳng định rằng, “Ông làm việc tự do tại nhà và không hưởng lương cố định.”

Đối với cộng đồng những người yêu phim, họ cho rằng, do Kirby không được trả công xứng đáng cho những gì ông tạo ra khiến ông bỏ sang đối thủ DC Comics rồi sáng tạo ra Thế giới thứ Tư (The Fourth World) với các Tân Thần (New Gods) trong một thời gian. Trang Blog zak-site.com thậm chí có hẳn cả một bài viết rất dài phân tích vai trò của Stan Lee và Jack Kirby đối với các tác phẩm của Marvel. Tác giả của bài viết cho rằng Stan Lee đã tạo ra một đế chế Marvel Comics (chữ M lớn và C lớn) nhưng bên cạnh đó Jack Kirby cũng đã làm nên một Marvel comics (chữ M lớn và c nhỏ) tức ám chỉ Kirby có những đóng góp không nhỏ trong thành công của Marvel. Bên cạnh đó, bài viết cũng chỉ ra những dẫn chứng cho việc Stan Lee chỉ đưa cho Kirby một bản thảo ngắn về sườn truyện và sau đó Kirby đã tạo nên hầu hết các nhân vật và cả câu chuyện, cuối cùng Stan Lee chỉ sửa đổi một vài chi tiết và thêm thắt lời thoại cho nhân vật.

Năm 2010, Tòa án khu vực quận phía nam của New York đã đứng về phía Marvel, thẩm phán Colleen McMahon khẳng định tất cả hợp đồng đều cho thấy mọi sáng tác của Kirby chỉ đơn giản là “làm thuê” và lãnh tiền công từ Marvel, bà dẫn chứng ra rằng Kirby (đã qua đời vào năm 1994) cũng đã ký kết một thỏa thuận bằng văn bản vào mùa xuân năm 1972 rằng ông không có quyền giữ lại quyền sở hữu các tác phẩm. Do đó, thẩm phán kết luận Marvel được coi là tác giả và là chủ sở hữu các sáng tác của Kirby, tòa án phúc thẩm khu vực địa lý thứ hai cũng đã từ chối đơn kháng cáo của gia đình Kirby vào năm 2013.

Họa sĩ Jack Kirby

Quay lại với vụ kiện, sau khi không được đáp ứng nguyện vọng ở những tòa án cấp dưới, gia đình Kirby: Lisa Kirby, Neal Kirby, Susan Kirby và Barbara Kirby nộp đơn lên SCOTUS-tòa án tối cao Mỹ, tòa này xem xét và có ý định đưa vụ án ra xét xử, Marvel đã phải gửi đơn yêu cầu tòa này từ chối thụ lý vì nếu như đưa ra xét xử, có thể, Marvel sẽ phải thỏa thuận với gia đình Kirby những thỏa thuận mang giá trị hàng triệu đô về tất cả mọi thứ liên quan đến The Avengers, Guardians Of The Galaxy với nhân vật Groot do Kirby tạo ra và cả những nhân vật từ các tác phẩm khác.

Tuy nhiên, sau đó gia đình của Kirby đã rút đơn nộp lên SCOTUS (Tòa án tối cao Mỹ), do đã đạt được một thỏa thuận với Marvel, tuy nhiên, thỏa thuận này chứa đựng những gì thì là bí mật không được tiết lộ.

Tác giả có một số ý kiến như sau:

Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định không phân biệt bằng bất kể yếu tố nào.

Với việc công sức đóng góp vào việc tạo nên các tác phẩm siêu anh hùng giữa Marvel và Kirby chưa được công bố rõ ràng nên nếu đúng theo những gì trang blog trên đề cập thì Jack Kirby sẽ là tác giả cho hàng loạt tác phẩm truyện trong suốt khoảng thời gian từ năm 1958 đến 1963.

Tuy nhiên, thẩm phán từ tòa án thụ lý giải quyết đầu tiên đã đưa ra được bằng chứng về những thỏa thuận giữa Kirby và Marvel về việc ông không có quyền giữ lại quyền sở hữu các tác phẩm. Và với bằng chứng này thì cho dù Kirby là tác giả thì cũng không thể đòi Marvel bồi thường được.

Không chỉ riêng vụ kiện này mà Marvel cũng đang phải đối mặt với rất nhiều tranh chấp xung quanh liên quan đến vấn đề bản quyền của các bộ truyện, bộ phim về những siêu anh hùng này như một cuộc chiến không hồi kết.

Tạ Ngọc Khánh Vy

NGUỒN THÔNG TIN THAM KHẢO

Vụ kiện về quyền tác giả giữa Marvel và Jack Kirby

Share this: